Çocuklarda Büyüme Geriliği ve Toksit Stres
Araştırmalara göre, çocuklarda büyüme geriliği ile toksik stres arasında doğrudan ve güçlü bir biyolojik bağ bulunmaktadır. Bu durum tıbbi literatürde “psikososyal kısa boyluluk” (psychosocial short stature) olarak adlandırılmaktadır.
Bu bağın temel mekanizmaları ve örnekleri şu şekildedir:
1. Hormonal Sistemin Bozulması
Stres tepkisi (HPA ekseni) aktive olduğunda, vücut hayatta kalmaya odaklanır ve bu süreçte büyüme hormonlarını ikincil plana atar.
- Hormonların Baskılanması: Kronik stres durumunda salgılanan kortizol; büyüme hormonları, seks hormonları ve insülin gibi hormonların seviyelerini düşürür.
- Metabolik Değişimler: Vücut, stres altındayken enerjiyi uzun vadeli bir yatırım olan “büyümeye” harcamak yerine, “savaş ya da kaç” tepkisi için glikoz sağlamaya yönlendirir.
- İlginç Bir Bulgu: Bazı durumlarda laboratuvar testlerinde büyüme hormonu seviyeleri normal görünse bile, patolojik çevre ve stres nedeniyle bu hormonların işlevini yapması engellenir ve büyüme durur.
2. Vaka Örnekleri: Diego ve Lila
Kitapta bu durumu açıklayan iki çarpıcı hasta örneği verilmektedir:
- Diego: 7 yaşındaki Diego, 4 yaşındaki bir çocuğun boyuna ve kemik yaşına sahipti. Araştırmalar, Diego’nun büyümesinin, 4 yaşındayken yaşadığı ağır bir travma (cinsel istismar) sonrası durduğunu göstermiştir.
- Lila: 2,5 yaşındaki Lila, evdeki yüksek stres nedeniyle büyüme eğrisinde %25’lik dilimden %3’lük dilimin altına düşmüştür. Babasının evden uzak olduğu dönemlerde Lila’nın kilosunun arttığı, eve döndüğünde ise tekrar düştüğü gözlemlenmiştir; bu da stresin fiziksel gelişimi anlık olarak nasıl etkilediğini kanıtlar niteliktedir.
3. Uyku ve Büyüme Hormonu İlişkisi
Toksik stres yaşayan çocuklarda uyku düzeni ciddi şekilde bozulur.
- Büyüme hormonu büyük oranda uyku sırasında salgılanır. Yetersiz ve kalitesiz uyku, bu hormonun salınımını azaltarak büyüme ve gelişme sorunlarına kapı aralar.
4. Evrimsel ve Biyolojik Temel (Kurbağa Deneyi)
Dr. Tyrone Hayes’in iribaşlar (kurbağa yavruları) üzerindeki çalışmaları, stres hormonlarının gelişimi nasıl etkilediğini açıklamıştır:
- Gelişimin erken evrelerinde yüksek dozda stres hormonuna (kortikosteron) maruz kalan iribaşların büyümesi durmakta ve bu durum bazen ölüme yol açmaktadır.
- Bunun nedeni, stres hormonunun metabolizmayı düzenleyen tiroid hormonunu tamamen devre dışı bırakmasıdır. İnsanlarda da benzer şekilde, çocukluk dönemindeki hormonal dengesizlikler yetişkinliğe göre çok daha derin ve kalıcı hasarlar bırakır.
Sonuç olarak; yüksek bir ACE puanı (Olumsuz Çocukluk Deneyimi), bebeklerde ve çocuklarda büyüme geriliği için doğrudan bir risk faktörüdür. Ancak kaynaklar, aile temelli psikoterapi ve güvenli bir “tampon” yetişkin desteği ile stres tepkisi düzenlendiğinde, çocukların tekrar normal büyüme eğrisine dönebildiğini (Lila örneğinde olduğu gibi) vurgulamaktadır.
Burke Harris, N. (2020). Toxic childhood stress: The legacy of early trauma and how to heal. Bluebird.,,
Not: Bu eser ilk olarak 2018 yılında Houghton Mifflin Harcourt tarafından The Deepest Well başlığıyla yayımlanmıştır. Elinizdeki kaynaklar, 2020 yılında Bluebird (Pan Macmillan’ın bir markası) tarafından basılan elektronik edisyona aittir
